Friday, August 25, 2006

эх оронч vзэл

Ene niitleliig neg forum deerees olson ym. Hen bichseniig ni medehgui ch mash ih taalagdsan bolohoor oshoo olon humuus unshaasai gej bodood.

Yй олноороо харьд одож нх юм сурч, их мєнгєтэй болж ирээд Монголоо хєгжvvлнэ гэнэ. Энийг яаж батлах вэ? Ихэнх хvн мэргэжлээсээ єєр, мэргэжил шаардагдахгvй ажил хийж, Америкт гэхэд л эмч хvн очоод ачигч, математикч мах, ногоо хэрчигч, инженер хvн асрагч хийж, бас мексик голдуу цагаачидтай багагvй єрсєлдєж байх жишээтэй. Би ч тэдний нэг явсан. Эмч эмнэлэгт ядаж сувилагч, инженер хvн засварчин хииж мэргэжил чадвараа тэлэх бололцоо бага байна. Хувь хvмvvс маань санхvvгийн хувьд одоогоор хожиж байгаа мэт боловч vндэстний эрх ашгийн vvднээс харвал монголчууд бид ирээдvйд хожигдож мэдэх нь. Тэд маань их мєнгє илгээж байна. Ахдvvдээ маш их тус болж байна. Даанч тэр мєнгєний нэлээдийг баар, шоундаа идэж уугаад дуусгаж сайндаа л машин болгоод унаж байна. Харьд хєлсєє дуслуулж, хvнийг царайчилж олсон мєнгєєр нь эргээд гадаадын vйлдвэрлэгчдийг тэжээж байна гэсэн vг. Тоног тєхєєрємжєє хаягдал тємєр хэмээн хятадуудад зарчихсан болохоор архи найруулж бусдыгаа хордуулахгvй л бол эх орондоо юм хийхэд амаргvй байна. Оймс нэхээд 500Т-єєр зарна гэвэл хятадууд ЗООТ-ийнхєєр цохино. Гадагшаа гарсан монголчуудын турvvч нь эргэхээр цаг болсон. Гэвч тэд алга. Тэднии зарим нь буцах битгии хэл одоо монгол руугаа буцна гэснийгээ євчтэй хvн байх гэж гайхаж сууна. Хvvхдээрээ явсан нь харьд дасч байна. Хариад юу хиих вэ гэж тэд их ярьдаг. Бас Монгол дахь эрvvгийн нєхдєл байдлаас их айж байна. Хотод ессєн хvvхдvvд аав ээж найз нєхдєє санахаас биш монголын хаа нэгтээ байгаа уул, гол, тал, нуурыг зvvдлэх биш/аав ээж нь нутгаа vзvvлээгvй л бол/.Тэдний заримд цемент бол хаана ч адилхан. Нэгэн цагт торийн хар хайрцагт байсан охид маань дэлхийгээр нэг бэлчиж явна. Тэгэхээр тэр хайрцагт юу байдаг юм, бvvмэд. Уг нь манайх шиг vндэстэн нєхєрт гарч, хvvхэд гаргаагvн охидоо харьд нлгээх нь эмгэнэл. Yвдэстний эрх ашгаас давсан хvний эрх байх ёсгvй гэвэл фашист гэгдэх биз. Тэгвэл vндэстэнг vрэн таран хийвэл хэн гэгдэх вэ?! Америкт 10 жил бангаа залуу "Монголд 2 байртай болсон ч, харин 2 хvvхэдтэй болсонгvй" гэж хэлж байсан. Єєрєєр хэлбэл мєнгє монгол хvvхднйг орлохгvй гэсэн санаа цухалзуулж байна. Америкт настангууд асрамжийн газарт насны намраа тухтай єнгєрєєдєг учраас ур хvvхэдгvй байлаа гээд нэг их санаа зовох юмгvй байдаг. Харин монголчууд нутагтаа ясаа тавина гэдэг. Энэ нь хvч тамираа дуустал, євгєн эмгэн болтлоо харьд сууна, харь орныг хєгжvvлнэ гэсэн vг битгий болоосой. Харьд гарсан асар олон монголчууд, одоо гарахаар зэхэж байгаа хvмvvс идэр насандаа эргэн ирж монголоо хєгжvvлнэ гэдэг нь vнэн. ßпончууд, солонгосчууд 2-р дайны дараа америк явж ирээд японыг хогжvvлсэн юм шиг манаéõан ярьдаг. Арай ч тиймгvй юм билээ. Нєгєєдvvл нь эргэж ирэх бèø, харин тэндээ жапаантаун, корейтаун байгуулаад vлдчихсэн, нилээд нь оргvй уусчихсан. Япон чинь тэднээс ємнє хамаг юмаа єєрсдєє хийдэг орон байсан, тиймдээ л дэлхийн дайн хийлцэж агаар, газар, усанд АНУ-тай ана мана байлдаж байсан билээ. Филиппин, пакистан зэрэг олон орны хvн амын нилээдхувь нь цагаачилж ажилласаар мєн ч удаж байна. Жишээ нь америк хvн хєгшрєхєєрєє фнлиппин асрагч хvvхнvvдийн гарт очдог гэмээр. Гэвч дээрхн орнуудын ихэнх хvний амьдрал ядуу хэвээр, Монголчууд бид ирланд vндэстний туулсан, туулсаар яваа шиг тvухийг эхлуvлчихээд байгаа мэт. Ирландууд америк руу цагаачилж эхэлсээр 500 жил болжээ. Их ч мєнгє гуйвуулсан байх. Аав ээждээ эргэж ирэхгvй гэж хэлээд явсан хvн байхгvй биз. Гэвч тэд усанд хаясан давс шиг уусчээ. Америкт ирланд цусыг ямар нэгэн хэмжээгээр агуулсан хvн 60 сая байгаа гэдэг. Ирланддаа одоо зєвхєн 3-хан сая ирланд хvн vлджээ/манайх 2.5 сая хvнтэйгээр, тэр тусмаа орон орон руу цацах аянаар эхэлбзл хэд маань vлдэх бол/. Ирланд залуус одоо ч америк руу ирсээр байдаг юм билээ. Гэтэл одоо Ирланд олон орны, жишээ нь Дублин 50000 хятад цагаачтай болжээ. Английн эрхшэзлд орсон хойд Ирландад бvvр ч цєєхєн ирланд хvн vлдэж тэндээ vндэстний цєєнх болов. Олон сая ирланд цагаачдын гуйвуулсан байх ёстой олон тэрбум доллар наалдаж Ирланд улс цойлсон юм байхгvй. Ирландууд кельт хзлээ ч мартжээ. Тэр мєнгийг технологи vйлдвэрлэлд биш гол тєлєв идэж уухад зарцуулсан бололтой. Ирланд биш америк хєгжсєн. Ирланд ^дийн засгийн чадавхиараа Грек, Португалийн зиндаанд, Европдоо хойгуур ордог юм. Грек гэснээс Грек, Монгол хоёр цагтаа ц&пгижявсныг дэлхш мэднэ. Одоо хоёулаа унтаж байна. Грекийн их нутаг Анатолийн хойг одоо Турк гэдэг улс болж хойч vе нь грек байснаа мартаж, євєг дээдсээ Монголоос нvvж очсон гэж андуурах болжээ. Америкийн бєєрєнд наалдсан, бас АНУ vvссэн єдрєєс хойш сая сая хvнээ ажиллуулсаар ирсэн/одоо 30-аад сая цагаач нь бий гэдэг/ Мексикт одоо болтол ихэнх хvний амьдрал ядуу байгаагаас мянга мянгаараа америкийн хилийг єдєр шєнєгvй нууцаар давсаар. Америкийн дэлгvvрийг мексикийн бйш, далайн цаадах хятадын бараа дvvргэж байна. Уг нь тэд АНУ-ын дараа ордог хvчирхэг, удахгvй гvйцнэ гээд ханхалзаж баймаар. АНУ-д хэдэн зуун жил хvмvvсээ ажиллуулаад байгаа Мексик гялалзаагvй байхад монголчууд бvгдээр гадаадад гарч ажиллаад ч эргээд улсаа хєгжvvлж чадах уу? Гэртээ хоол хийхээс тєвєгшєєн биеийн амрыг харж, хvvхдvvдээ айл айлаар хэсvvлж, тэднээрээ хоол зєєлгєж идээд баяжсан айл байдаггvй бололтой. Сvvлдээ бvур балайраад эх орноо тvрээслээд баяжъя гэсэн ухуулга хийж явдаг хvмvvс ч бий болжээ. Энэ нь ээжийгээ мєнгєтэй хvнд тvрээслэнэ гэснээс ялгаа юу байна.
Ìонгол улсад монгол vндэстний дєнгєж 25%буюу 2.3 сая нь байна. Монголчууд биологийн насжилтаараа залуугаараа байгаа vндэстний нэг гэж тооцогддог тул 500 сая хvртэл vржих нєєцтэй юм. Гэтэл залуугаараа тєрєл арилжиж мэдэх нь. Сайхан сайхан бvсгvйчvvд 4-5 хvvхэдтэй биш, 4-5 дипломтой залуу насыг барж байна. Ээмэг зvvсэн хєвгvvд олширвол удалгvй гомо , лесби хэмээх манингууд залгаж мэдэх тул хvний єсєлтєнд бас саад болно гэсэн vг. Сvvлийн 10-аад жилд гадагшаа яваад ирээгvй хvмуvсийн тоо Монголд тєрж байгаа хvvхдvvдийн тооноос олон дахин давж эхэллээ. Манайхан орон зайгаа vлдээн vнэн чанартаа дvрвэж асар олноороо харьд одсоор. Аймаг, сумын тєвийнхэн ч Улаанбаатар "хот улс" руу дvрвэн бєєгнєрч тэндээсээ дэлхийн аянд мордож ард нь асар их нутагтэдний орон зай, тэдний тєрvvлээгvй vр хvvхдийн орон зай vлдэх нь. Нэгэнт охид хєвгvvд маань удаан хугадаагаар явсан болохоор тэдний vлдээсэн орон зай руу, нутагтаа хзт чихэлдэж, хэт халууцаж байдаг орныхон цуваад эхэлбэл яах вэ, тэднийг байлгаач гэвэл яах вэ. Энэ хоосон хашаанд чинь ирж бууя гэвэл яах вэ. Хадны мангаагаар битпш айлга гэх биз. Тэдний хувьд Монгол диваажин шиг санагдах ч юм бил vv. Хэрвээ монгол хvнтэй Монгол улсыг ирээдvйд байлгана гэж байгаа бол одооноос бодох хэрэгтэй мэт. Зээл, тусламжаа ямар ч дарамтгvйгээр цуцалчихдаг Орос шиг их гvрэн битгий хзл пvvс компани ч цаашид бидэнд таарахгvй биз. Äэлхийгээр нэг цагаачилсан монгол гэх эрээвэр хураавар хvмvvс 2000 жилийн дараа эргэж ирээд бас израйлийн тvvхийг эхлvvлэх vv. Энэ бол хvсэхээр хувь заяа биш байх. Саявтар Улаанбаатарт дvрвэгсдийн асуудлаар олон улсын хурал болсон байна лээ. Могол, Хазар/тэдний бэсvд зэрэг монгол овгийнхон/, Халимаг мэтийн хvний нутагт байгаа ах дvvсээ авах цаг ирвэл тэд туслах гэж байгаа бол ч яахав. Харин захын дvрвэгсдийг авчрах асуудлыг тавивал оронд нь єєрийн ах дvvсийг авчиръя гэсэн асуултыг бид сєргvvлэн тавнх ёстой. Бидэнд ч монгол гаралтай гэж vзэгдсэнийхээ тєлєє хядуулж, гадуурхагдаж ирсэн ах дvvс байна. Америкчууд талибанчуудыг хєєхєєр Афганистанд ирэхэд зэр зэвсэг муутай хазарууд цэргvvддээ гутал гуйж байсан гэдэг. Узбекууд нь Узбекстан, Туркээс, ТажикуудТажикстан, Иранчуудаас, пуштунчууд пакистан, арабуудаас зэр зэвсэг авч байхад хазарууд ганцаардаж байсан. Иранчууд хэцvv хvнд vед тажикуудад/афганы/ зэвсэг, нисдэг тэрэг єгсєн атлаа єєрсдиинх нь тєлєє олонтаа байлдаж ирсэн хазаруудад Хомеинийнхоо зураг илгээж байсан гэдэг. 1941 оны євєл Сталин халимагуудыг ачааны вагонд чихээд /тал нь замдаа хєлдєж, дарагдаж амь насаа алдсан/ Монголын хилийн ойролцоо авчирч цєлєєд байхад Чойбалсан тэр боломжийг ашиглах нь битгий хэл тэднийг огт сонирхохгvй байсан тул тэд сибирьт 10-аад жил болоод харийн нутаг руу буцаадявчихсан... Харамсалтай нь монголчууд бие биенийг татах биш тvлхэх юм даа. Зарим хvмvvс євєр монголчуудаас жийрхэж, тэднийгээ хятад гэх нь холгvй байдаг/Хятадууд тэднийг маань хятад болсон гэж vзээгуй байхад шvv дээ/. Ар монголыг чєлєєлєхєд олон зуун євєр монгол нрж амь биеэ хайрлалгvй оролцсоныг тэд мэддэггvй юм байх даа. Хэдэн жилийн ємнє Орхоны эрэгдээр Хархорины хэдэн залуус "Хотонтынхонтой алалцана" гэж хєлчvvрхэж байхтай би таарч билээ. Далайн цаана байгаа нэгэн монгол харь эзэндээ нєгєо монголоо сэмхэн гvтгэн ажлаас нь халуулж байсан нь ганц тохиолдол биш.
Амьдрах орон зайгаа тэлэхийн тєлєє тэмцэл дэлхийд улам хvчтэй єрнєж байхад харин бид орон зайгаа vлдээн харьд, тэдэнтэй чихэлдэхээр одож, vлдсэн нь виза хєєцєлдєх хоорондоо газар нутгаа хайргvй сэндийчиж байна гэвэл хэр хэтрvvлэг болдог бол. Дэлхнйг удирдаж явсан ундэстэн хvний нєєцєндєє ийм хайнга хандаснаас эцэст нь хулан тахь шигээ /ялгаатай нь сайн дураараа/ тарж, цєєрч, уусч манж хєршиннхєє хойноос мордвол ичмээр, бас хvн тєрєлхтєнд ч харамсалтай бус уу. Бидэнд одоо vндэсний vзэл, vндэсний vйлдвэрлэл хоёр ус, агаар мэт дутагдаж байна.

17 comments:

baynaa said...

Үнэн гэхэд дэндүү үнэн үг хэлжээ, чи.

baynaa said...

Гадаадад хэсэг байж байгаад ирэхэд "Монголд үйлдвэрлэв" гэсэн бараа олон болсон байхад би баярладаг. Гадаадад байгаа биш Монголдоо Монголоо хөгжүүлж байгаа Монголчууддаа баярлаж явдаг. 2 охиноо "Хөх манхан тэнгэрийг эзэгнэнхэн төрлөө би.." гэсэн сайхан шүлгийг эх хэлээрээ уншаасай гэсэндээ монгол бага сургуульд явуулна гэж боддог доо.

ganzorig said...

zov zyil bichij.

Анхбаяр said...

Хүн гэдэг амьтан сайн яриж чаддаг. Тэр дундаа манайхан бүр ч сайн яриж чаддаг. Даанч хийнэ гэж гонж юм аа. 100000000000....0 удаа хэлж ярьж байж 1 удаа хийдэг болчихсон. Жаахан зүйл хийчихээрээ түүгээрээ шоудаад л нээрээ ичмээр байдаг шүү.

Ankhaa said...

bid eh ornoo gehgui bol hen uuniig bodoh bilee. Uunig tanij meddeg nayz nuhduduu yavlaatsgaana gedeg naydaj bna.

MGL toloo zureh ni zohilj bui negen said...

Ali ali ni saikhan hicheeooo. Zaaval gadaadad bgaa hedee ingej elveer helj yahnuu. Ted bas eh orniihoo tolool inge yavva shuude. Eh oron gedeg maani africain aras arai orchoogui bgaa Mongol gazar shoroon deer amidarch bgaa ta bid yum. Gadaadad bgaa tednii yavuulsan mongoor neg heseg maani ch gesen horongojij, nogoo diilenh heseg ni honogiin hooltoigoo yavna. /Mongol dahi bankuudiin mongonii noots ulemj hemjeegeer ihessen gej duulsiin bna. Bas ch gej erviih derviiheereee ene tend ajliin bairnuud garaad bgaan busuu/

Ted tseverlegch zoogch achigch hiij baij bolno. Gagtshuu tednii mongiig Mongoldoo shingeeh talaar tor zasag yum hiih heregtei.

Ard tumen neg yeee boduul bas ug heleh toriin heregtei sanaa tavih seheetei bolj bgaa. Tednii amidral todorhoi hemjeegeer togtvorjij bna gesen ug. Onoodor demii yum hiihgui gudmand alhaj bhaar gadaad ruu yavsan deer. Tend ochood undesten gedgiinhee une tsenig ulam mederch butsaj ireh bolojm oldson dariud heleh ugtei, yum hiih uram zorigtoi bolj ireheer tendee huleej bna. Ahiad tsoon heden jil huleechih gej helmeer bna.

Saraa said...

Blog nadad ih taalagdaj bn bi ch gesen iim blogiig 5-n sard hiij sursan chamd amjilt hvsie

Anonymous said...

eh oronch uzliig baga nasnaas ni ehelj bii bolgohgui bol hetsuu yumdaa...adaglaad toriin duulalaa medehgi yavad bhad ternees tsaadahi ni tolgoid orj ireh ni yul bol...
shan niitlel bn mongoloo gesen mongolin ur sad mash olon boltugai!

Anonymous said...

uneheer saihan ug heljee
bugd eniig unshaasai

Anonymous said...

Аймар бичжээ.
За ВИЗ хөөцлдөхөө больё...
Монголдоо үйлдвэрлэл эрхлэе

MGL said...

undesnii uzliin huvid bol hun bolgond baigaa teriig l uhaaruulah, gargah ,oilguulah heregtei bna.
Ene darga tovarishuud arai heterlee. Gedsee ilj hudlaa yariad tegeed deerees ni bie biendee yu gene ve? gaviyat. aldart uyach oor yu yu ve? Neg l ih saihan maliisan tselhersen amitad shono ni yamar buzriig hiidgiig hen medeh yum be?
Ichih bulchirhai ni ajildag mongoliin toloo gej steejee deldeh shaardlaga baihgui l dee tsohiloh zurhtei yalanguya Borte chono Goo maraliin tsusiig avch uldeh sanaatai,jinhene er hun mongold baikhgui gej uu dee arai ch dee......

bold_sh said...

Hoyor choniin dund taarsan taliin goroos met
Honhoilson uuree haralmah chogchig shuvuun met
Horvood mongol zayag tiim amarhand bodno uu!

Dongotiin Tsoodol

dulmandakh said...

би эх оронч үзэлтэй гэж өөрийгөө боддог л доо, гэвч би өнөөдрийг хүртэл Төрийн дуулал болон ихэнх монгол хүн бүрийн мэдэх ёстой шүлгүүдийг мэддэггүй гэдгээ хүлээх гэсэн юм. Гэхдээ монгол улсаа хөгжүүлэхэд хувь нэмрээ оруулахад саад болохгүй болов уу.

Anonymous said...

tiimee het undesherheg uzel manai jijig orond chuhal

sarmis said...

Za ih olon saiduud baidag yum baina!Ta nar eh oron gej tom tom yum yarij baihaar,ehleed etseg,eh, ahan duusee l hairlah uhaantai boltsogoo tegeheer ayandaa eh oronoo hairlaj baigaa ni ter shuu dee!Surgamjilchihsan yum shig sanagdval uuchilaarai!

Оюунбодол's said...

Chinii Bblog-iig uzlee, unshlaa, ih taalagdlaa.

tegeed asuult bna:

chi ingej tsag gargaj iimerhuu yum bichij baidag chin yamar zorilgotoi ve? humuust zugeer sonsgoh gejuu, mongoliin zaluusaa eh orniihoo tuluu yamar neg yum bodoj hiigeesei gesendee yu, esvel zugeer uuriin yum bichih hobby-gooroo yu?

yagad ingej asuuvaa gevel, bi bas iimerhuu yum bichii gej boddog bas chinii adil mongoliinhoo tuluu sanaa zovson, yamr neg yum hiih yumsan gesn, gadaadad surch bgaa oyutan..

herev minii oilgoson zuv bol, herev chi nadtai adilhan mongoliinhoo tuluu, mongoliin zaluusaa ene bugdiig unshij negiig bodoosoi gesendee ene bugdiig bichdeg bol, nadad sanal bna. tehdee ali hediinee baij baidag sanal baih l da, bi l medehgui bgaa bolhoos.

ene yu ve gevel: delhiin haa saigui, bas mongoldoo ch, medeej eh ornoo gesen olon zaluus bna.
ene buh zaluus bugd niilehguigeer, end tend, teruuhen tendee uhaantan bolj zugeer bichij suuhaar (uuchlaarai : ) , iim blog-uudaar ch baidag yumu, yamar neg website-eer ch yumuu, ene olon zaluusiig tsugluulj, zugeer neg forum bish, tuluvluguutei, zorilgotoi bugd saihan yariltsaj eh orniihoo tuluu odoonooos bugd hudulvul yamar ve??!!!

herev iimerhuu website ch yumu, baiguullaga, holboo, club ali n ch bai haa negtee ali hediin baiguulagdchihsan bol nadad helj uguuch. herev ugui bol chi bas heden fan-tei bolson hun bna, iimerhu yum yarij urialaach hoo.

mongoliin forumuud bna, humuus neeh uhaantai medlegtei hun bolj baahan yum bicheel bna, humuus terii n unshij shagshih neg n shagshaal bna.. getel ted bugd ter oilgosnoo hiiij baigaa n haana bgan yum bol? herev hiij bga bol bi ch bas hiiltsmeer baihiin.. nad shig hiiltsii gej bodoj bgaa humuust bas duulgamaat baihiin..

bid neeree odoonoos dorvitoi hudluhgui bol, uls oron maani unendee dooshilsoor baigaa n nuden deer haragdaj bna.

bid hedii gadaadad suraltsaj ih medleg uvurluud gertee ochood ih uils hiine gesen bodoltoi baitsgaaj baigaa hedii ch, tsag yavsaar bna.. bid nariig gertee ochihod ger maani ih uilsiig buteej bolhoorgui hetsuu baig gehev.

bid uusduu ch hugjinguu, odoonoos ch ih uilsee ehelj baival deergui yu, naizuuddaa, mongoliin ahan duusee..

hyatad solongosiin oyutnii boslogo yamar huchtei bailaa..

bid nar tegj bosdogguimaa gehed, buunuuruu (mongoliin tuluu gesen jinhene zurh setgeltei humuus), neg hudluud uzetsgeeye l dee, tehuu..
oroldood uzye l dee,

tehde nadd iim husel, sanal baigaa tudii yum shu,
yaj hudluhiig oluulaa heleltsvel zohistoi biz. ... ... .... ... ...

Оюунбодол said...

oyuniray@yahoo.com

email me, if you think so.